Landscape architect Tran Thi Thanh Van, 68, at Hanoi’s Reunification Park. Van, who worked to build the park as a young student, helped spark civic protests that stopped a luxury hotel development. (Matt Steinglass/GlobalPost)

Globalpost

Mạnh mẽ hơn cả

một tòa cao ốc lớn

Matt Steinglass – GlobalPost

Ngày 20-4-2009

Kịch liệt phản đối một dự án được nước ngoài đầu tư nhiều triệu đô la là điều có thể gây tổn hại đến sự nghiệp của bạn ở Việt Nam, và người Việt Nam trẻ tuổi thường sẽ không làm điều đó.

Thế nhưng Trần Thị Thanh Vân không còn trẻ nữa, và bà không phải là hạng người thông thường ấy.

Người  kiến trúc sư cảnh quan này đã 68 tuổi, bà từng học kiến trúc tại Trung Quốc dưới thời chủ nghĩa Mao và về khoa học môi trường tại nước Đông Đức trước đây, sống với người chồng và bảy con chó trong một ngôi nhà được làm một cách rất công phu theo thiết kế của bà, căn nhà gợi cho người ta hình ảnh một thân cây rỗng với cái ao cá vàng ở bên dưới.

Trong hai thập kỷ qua, kể từ khi hồi hưu từ công việc tại Bộ Xây dựng, bà đã dành thời gian, theo như bà diễn tả, vào “nhiều dự án quan trọng đối với tôi.” Mới đây nhất, dự án bao gồm cả một nỗ lực viễn tưởng nhằm thuyết phục các giới chức cải tạo “phong thủy” của Hà Nội bằng cách đưa nước vào làm ngập lụt khu vực phía tây thành phố. Bà là típ người mà ta thường thấy trong những làng quê của nước Anh, song lại quá ư hiếm hoi ở Việt Nam: một nhà hoạt động xã hội.

Và mùa thu năm 2008, khi sắp sửa rời khỏi một hội nghị kiến trúc ở Turin, nước Ý, bà Vân đã thất kinh khi nhìn thấy những chiếc xe ủi đất đang san phẳng một góc Công viên Thống Nhất ở Hà Nội. Công viên này là một ốc đảo có nhiều cây xanh lớn nhất trong một cái thành phố thiếu công viên một cách cực độ.

Công viên Thống Nhất đang được sử dụng hoàn toàn bởi cư dân địa phương, họ tụ tập vào những buổi sáng và buổi tối để chơi cầu lông, bóng đá, và cờ tướng, cờ vua, luyện tập thái cực quyền, hay tham gia vào những nhóm thể dục nhịp điệu. Hóa ra là  một khu đất rộng 2 hecta ở một góc công viên đã được dành riêng cấp cho các nhà đầu tư nước ngoài để xây một khách sạn hạng sang được báo chí nói đến với cái tên “SAS Hà Nội.”

Bà Vân kể là dự án đó đã làm cho bà buồn bực trong suốt chuyến đi Âu châu, chuyến đi bao gồm cả cuộc viếng thăm lần đầu tiên của bà tới Paris. “Tôi đã từng được nghe về Paris nhưng chỉ là qua sách báo,” bà Vân nói. Sự hòa hợp giữa không gian đô thị và các công viên của thành phố đã gây cho bà một ấn tượng sâu sắc. “Người Pháp thích sống trong những không gian mở, giống như người dân Hà Nội.”

Khi quay trở về, việc ngăn chặn dự án khách sạn SAS là điều quan trọng hàng đầu trước tiên trong tâm trí của bà. Giả định rằng SAS đại diện cho hãng hàng không xứ Scandinavia (Thụy Điển) và có liên hệ vào một hệ thống nhiều khách sạn, bà Vân đã nhờ sự trợ giúp của chồng là ông Lê Tiến Thiện, 70 tuổi. Ông đã có các mối quan hệ với Tòa đại sứ Thụy Điển từ thời còn là một cố vấn kinh tế trong văn phòng thủ tướng.

Thế nhưng những cuộc liên lạc của ông Thiện với Tòa đại sứ Thụy Điển đã phủ nhận việc SAS có bất cứ mối liên hệ nào trong dự án này.

Trước đó đã từng có một đề nghị về một khách sạn SAS từ năm 1991, khi Thuỵ Điển còn là một trong số ít quốc gia có những mối quan hệ thương mại bình thường với Việt Nam, song đề nghị này đã được loại bỏ vào giữa những năm 1990. Tìm hiểu sâu thêm nữa, ông Thiện đã phát hiện những tài liệu cho thấy rằng cựu Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã bác bỏ thẳng thừng dự án này.

Trong khi đó, bà Vân đã biết được rằng những hướng dẫn của Bộ Xây dựng đã loại bỏ việc sử dụng công viên này cho hoạt động du lịch thương mại.

Và với những tìm tòi thêm nữa, bà đã phát hiện ra rằng các nhà đầu tư đứng đằng sau dự án, có danh sách chính thức là một công ty vốn có tên là SIH, trên thực tế bao gồm trong đó là công ty bất động sản lớn của Việt Nam VinaCapital Land.

Bất chấp dự án sai lạc có tên SAS nầy, khách sạn trên thực tế đã được lên kế hoạch để trở thành khách sạn Novotel Hanoi với 376 phòng trong khu vực Công viên, được quản lý bởi công ty mẹ của Novotel là Accor.

Địa điểm này mang tính nhạy cảm bởi Công viên Thống Nhất là một công trình ghi dấu tích “lao động xã hội chủ nghĩa” ở Việt Nam. Các học sinh sinh viên lao động chân tay công ích xây dựng công viên vào giữa những năm 1958 và 1960 trong một vùng đầm lầy từng được dùng để chứa rác từ thời thuộc địa. Hàng chục ngàn người Hà Nội lớn tuổi hôm nay đang sử dụng công viên để tập thể dục đã từng giúp xây dựng nên công viên này.

Bà Vân đã lo ngại rằng một khi khách sạn đó được xây lên, những nhân viên bảo vệ ở đây chắc chắn sẽ xua đuổi dân chúng ra xa khỏi khu vực khách sạn nằm trong công viên nầy.

“Bên trong một trong số những tài liệu, họ nói rằng khách sạn sẽ trở thành một resort [khu nghỉ dưỡng cao cấp] của thành phố. Một cái “resort” là cái gì? Nhân dân Việt Nam không biết tiếng Anh, nhưng họ hiểu rằng một cái “resort” là một nơi giành cho những người khác, chứ không phải dành cho họ.”

Vào đầu tháng Hai, bà Vân đã viết một bức thư gửi tới Ủy ban Nhân dân Thành phố Hà Nội đề nghị tạm dừng dự án. Bức thư đã được trang web tin tức VietnamNews đăng tải. Và các tổ chức dân sự người Việt Nam đã tham gia phản đối.

Hội Kiến trúc sư Cảnh Quan Việt Nam đã tổ chức một cuộc hội thảo chỉ trích một cách mạnh mẽ dự án khách sạn này. Một vị cựu bộ trưởng xây dựng cũng đã ủng hộ. Hàng trăm bức thư đổ dồn tới các tờ báo và trang web. Các tổ chức phi chính phủ nước ngoài cùng tham gia như HealthBridge Canada and the Ford Foundation. Một tờ tạp chí của Bộ Xây dựng đã phát hiện ra rằng khách sạn này đã vi phạm vào những nguyên tắc sử dụng đất đai, và cần phải được di chuyển tới một địa điểm khác.

Những người ủng hộ bản dự án đã cảm thấy bị tấn công mà không ngờ tới. Một người phát ngôn của Accor, ông Evan Lewis, đã tuyên bố vào tháng Ba rằng công ty “tin chắc rằng tất cả những giấy phép đầu tư và quyền sử dụng đất đều thích hợp.” Các nhà đầu tư cho biết là họ đã chi ra 15 triệu đô la để khai quang mặt bằng và xây dựng bước  đầu. Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Hà Nội Nguyễn Thế Thảo đã không có khả năng đưa ra quyết định, và đã chuyển vấn đề này lên Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng.

Ngày 13-4, ông Dũng đã đưa ra một thông báo (gởi tới cho nhiều nơi) lệnh cho thành phố dừng dự án nầy lại và tìm một địa điểm mới cho khách sạn này. Thành phố sẽ phải đền bù những khoản phí tổn cho các nhà đầu tư.

Việt Nam đã có một thời gian khó khăn để tái thiết lập lời cam kết đi theo hướng chủ nghĩa tư bản gần đây của họ với những niềm tin từ lâu vào tình đoàn kết cả nước và trong cộng đồng. Đối với ông Thiện chồng bà Vân, việc dừng dự án khách sạn là một vấn đề của việc đặt lên những ranh giới thích hợp giữa các quyền lợi cộng đồng và quyền lợi cá nhân của một nhóm — những ranh giới mà các nhà đầu tư với hàng trăm triệu đô la chi tiêu ra và thường làm lu mờ nó.

“Chúng tôi rất tức giận,” ông Thiện nói. “Nếu các công ty tới đây với thái độ thân thiện, đem tới điều gì đó, như kiến thức, thậm chí cả tiền bạc, để xây dựng nên một đất nước Việt Nam thành công – thì tốt thôi. Họ sẽ được chào đón hoan nghênh. Và chúng tôi sẽ một lòng một dạ ủng hộ họ. Nhưng nếu như, với bất cứ cách nào, mà họ luồn lách giữa những chính sách, luồn lách giữa kế hoạch, để có được cái gì đó cho quyền lợi của riêng họ, và chống lại những quyền lợi của đất nước này – thì chúng tôi chống lại họ.”

Hiệu đính: Trần Hoàng

Bản tiếng Việt © Ba Sàm 2009

———

GlobalPost

More powerful than a tall building

By Matt Steinglass – GlobalPost

Published: April 20, 2009

HANOI — Denouncing a multimillion-dollar foreign-backed project is the kind of thing that can hurt your career in Vietnam, and young Vietnamese typically would’nt do it.

But Tran Thi Thanh Van is no longer young, and she is hardly typical.

The 68-year-old landscape architect, who studied architecture in Maoist China and environmental science in the former East Germany, lives with her husband and their seven dogs in a curious house of her own design, reminiscent of a hollow tree trunk with a goldfish pond in the bottom.

For the past two decades, since retiring from her job at the Construction Ministry, she has spent her time on, as she puts it, “various projects that are important to me.” Most recently, this has included a quixotic effort to convince authorities to improve Hanoi’s “feng shui” by flooding the area west of the city with water. She is the type of person one finds often in English villages, but too rarely in Vietnam: a civic activist.

Last summer, as Van was about to depart for an architecture conference in Turin, she was aghast to see bulldozers flattening a corner of Hanoi’s Reunification Park. The park is the largest green oasis in a city desperately short of them. It is used exhaustively by local residents, who gather in the mornings and evenings to play badminton, soccer, and chess, practice tai chi, or join in group aerobics. It turned out that a 2-hectare site in one corner of the park had been allocated to foreign investors to build a luxury hotel referred to in the press as the “SAS Hanoi.”

Van says the project bothered her all through her trip to Europe, which included her first visit to Paris. “I had heard about Paris just from books and magazines,” Van said. The city’s integration of urban and park space made a deep impression on her. “The French people like to live in open areas, the same with Hanoi people.”

By the time she got back, stopping the SAS hotel project was foremost in her mind. Assuming that SAS stood for the Scandinavian airline and associated hotel chain, Van asked for help from her husband Le Tien Thien, 70. He had connections with the Swedish Embassy dating from his days as an economic adviser in the prime minister’s office.

But Thien’s contacts at the Swedish Embassy denied that SAS had any involvement in the project. There had been a proposal for an SAS hotel in 1991, when Sweden was one of the few countries with normal trade relations with Vietnam, but it had been scrapped in the mid-1990s. Digging further, Thien found documents showing that former prime minister Vo Van Kiet had definitively nixed the project.

Van, meanwhile, found that Construction Ministry guidelines ruled out using the park for commercial tourism. And with more digging, she found that the investors behind the project, officially listed as a Singapore holding company called SIH, actually included the major Vietnamese real estate firm VinaCapital Land. Despite the misleading SAS project title, the hotel was in fact slated to become the 376-room Novotel Hanoi on the Park, managed by Novotel’s parent company, Accor.

The location was sensitive because Reunification Park was a signature project of “socialist labor” in Vietnam. Unpaid students built it by hand between 1958 and 1960 in a swamp that had served as a garbage dump in colonial times. Tens of thousands of elder Hanoians who today use the park to exercise once helped build it.

Van was concerned that once the hotel was built, security guards would inevitably push locals away from the hotel part of the park. “In one of the documents, they said that the hotel will become a resort in the city. What is a ‘resort’? Vietnamese people don’t know English, but they understand that a ‘resort’ is a place for the other people, not for them.”

In early February, Van wrote an open letter to the Hanoi People’s Committee demanding the project be halted. The letter was published by the news website VietnamNews. And Vietnamese civic groups joined the protest. The Vietnam Association of Landscape Architects held a seminar that roundly criticized the hotel project. A former minister of construction agreed. Hundreds of letters poured into newspapers and websites. Foreign non-governmental organizations like HealthBridge Canada and the Ford Foundation joined in. A Construction Ministry review of the project found that the hotel violated land use guidelines, and should be moved to a different location.

The project’s backers felt blindsided. An Accor spokesman, Evan Lewis, said in March that the company was “ confident that all investment permits and land use rights are in place.” Investors said they had already spent $15 million on land clearance and initial construction. Hanoi People’s Committee Chairman Nguyen The Thao was unable to make a decision, and passed the issue on to Prime Minister Nguyen Tan Dung.

On April 13, Dung issued a circular ordering the city to halt the project and find a new site for the hotel. The city will have to compensate investors for their expenses.

Vietnam has had a difficult time reconciling its recent commitment to capitalism with its long standing beliefs in national and communal solidarity. For Van’s husband Thien, stopping the hotel was a matter of setting the proper boundaries between public and private interests — boundaries that investors with hundreds of millions to spend too often blur.

“We are very angry,” Thien said. “If they came here friendly, bringing something, knowledge, even money, to build up a fruitful Vietnamese country — okay. They’re welcome. And we will wholeheartedly support them. But if, by any way, they wriggle through the policy, the planning, in order to take out something for their own interests only, and against the interests of the country — we are against them.”