The Age

Khi trách nhiệm dừng lại

ở những người đứng đầu

RICHARD BAKER AND NICK MCKENZIE

Ngày 28-11-2009

Trong số những người phải rơi vào cảnh khủng khiếp của cuộc tấn công khủng bố vào năm ngoái ở khách sạn sang trọng Taj Mahal, có hai nhà quản trị hàng đầu từ công ty con Securency International của Ngân hàng Dự trữ Úc [RBA]. Tổng giám đốc Myles Curtis và giám đốc bán hàng toàn cầu Hugh Brown đã kiếm được nơi ẩn náu tại thư viện của khách sạn trong khi các tay súng khủng bố điên cuồng bắn giết và gây thương tích cho hàng tá khách ở đây. Trong một khoảnh khắc, họ đã vô tình cùng trốn tại một nơi ẩn náu cùng với một tay súng khủng bố, kẻ sau đó đã bị cảnh sát bắn chết.

Hai người đó đã tới Ấn Độ để vận động hậu trường với chính phủ và các quan chức ngân hàng trung ương Ấn Độ quanh việc in một số loại giấy bạc của nước này theo phương thức sử dụng nhựa polymer đã được cấp bằng sáng chế của Securency, như loại tiền đã được dùng ở Úc.

Ủng hộ cho nỗ lực của họ là tầm ảnh hưởng có tính chất chính thức của Chính phủ Úc. Ngoại trưởng Stepnen Smith đã vận động hậu trường với Bộ trưởng Tài chính Ấn Độ tại một cuộc thăm viếng mới đây và các nhà ngoại giao Úc đã mất nhiều năm liên tục thúc đẩy vụ việc của Securency với các đối tác Ấn Độ của mình.

Như một người trong nội bộ công ty mới đây giải thích, nỗ lực cùng tiếp thị này giữa Securency và nhiều nhân vật quyền lực khác nhau trong Chính phủ Úc tại Ấn Độ là không có gì mới.

“Đã có một câu ngạn ngữ trong các bản doanh của Securency là chúng ta đang hoạt động kinh doanh qua việc ‘polymer hóa toàn thế giới’. Nỗ lực này dính líu tới các bộ trưởng thuộc chính phủ liên bang hiện nay và cả trước đây. Nó bao gồm cả các đại sứ và các đại diện thương mại với việc khai mở các cánh cửa và chỉnh sửa những vấn đề phát sinh,” một nguồn tin trong Securency cho biết.

“Chính RBA sẽ khuyến khích các ngân hàng khác tính chuyện sử dụng tiền polymer trong mọi cơ hội. Với người ngoài, Securency tỏ ra như là cánh tay của Chính phủ Úc. Đó rõ ràng là cách mà công ty này nhận thức được.”

Một năm kẻ từ những cuộc tấn công ở Mumbai xảy ra ngày 16-11 và giết chết ít nhất là 173 người trong một loạt các cuộc đánh bom và bắn giết, Curtis và Brown của Securency lại lần nữa đang phải đối mặt với một trải nghiệm chấn thương tâm lý liên quan tới cảnh sát. Tuy nhiên, lần này mối quan tâm của cảnh sát lại tập trung vào họ.

Tuần trước, các sĩ quan Cảnh sát Liên bang Úc đã lục soát trụ sở Securency tại Craigeburn ở rìa tây thành phố Melbourne, thu giữ máy tính và các hồ sơ có thể đem lại tin tức về việc làm cách nào mà Securency đã giành được hợp đồng cung cấp tiền cho các nước tham nhũng nhiều nhất trên thế giới. Nhà của Curtis và thư ký công ty John Ellery cũng bị [cảnh sát] đột kích.

Tại Anh, Brown và một giám đốc bán hàng khác của Securency, Peter Chapman, cho rằng đang bị Bộ Giám sát Gian lận Nghiêm trọng của Anh (Serious Fraud Office) theo dõi.

Để đối phó với các cuộc tấn công, Ban Điều hành Securency, do Trợ lý Thống đốc Ngân hàng Dự trữ Liên bang Úc, Bob Rankin chủ trì, đã yêu cầu Curtis và Ellery từ chức cho đến khi có kết luân về việc điều tra của cảnh sát. Chapman đã từ chức ở Securency hàng tháng trước với lý do sức khoẻ kém.

Cảnh sát Liên bang Úc [AFP] bắt đầu điều tra Securency hồi tháng năm sau khi tờ The Age vạch trần việc công ty đã thanh toán hàng triệu đô la tiền hoa hồng cho người môi giới đáng ngờ để thắng các hợp đồng in tiền.

Vài người môi giới có liên quan đến các vụ bê bối tham nhũng trước đây và một người đã bị kết án hình sự. Đa số những người này đều có các mối liên hệ chính trị với nhiều quốc gia mà Securency đang kiếm cách làm ăn.

Rõ ràng là có sự vi phạm chính sách của Ngân hàng Dự trữ Úc khi Securency chuyển khoản hàng triệu đô la vào các tài khoản ngân hàng để trốn thuế ở nước ngoài, có liên kết với các đại lý nước ngoài của mình.

Cảnh sát Liên bang Úc đang tìm kiếm bằng chứng cho thấy Securency đã vi phạm luật hình sự Úc bằng cách trả tiền cho các quan chức chính phủ nước ngoài để có được lợi thế trong kinh doanh. Những người bị phát hiện có tội trong việc hối lộ ở nước ngoài sẽ bị phạt tù 10 năm kèm theo một số tiền phạt lớn.

Các hoạt động của công ty này ở Việt Nam và Nigeria đang bị giám sát rất kỹ, với hàng triệu đô la đã được trả cho các doanh gia bị nghi là quan chức chính phủ hoặc có quan hệ mật thiết với các nhân vật rất có quyền lực chính trị.

Kế toán pháp lý của KPMG đang tiến hành một cuộc thẩm tra riêng biệt và đã tìm thấy bằng chứng cho thấy Ban Quản lý Securency đã cố gắng che giấu những mối quan tâm nội bộ về các hoạt động của công ty đối với các kiểm toán viên của Ngân hàng Dự trữ Úc (RBA).

Việc phơi bày các hoạt động của Securency đã làm cho uy tín của Ngân hàng Dự trữ – trụ cột của hệ thống tài chính Úc – gặp nguy hiểm. Đối với ngân hàng trung ương của một đất nước đứng đầu thế giới như Úc, mà lại liên quan tới những gì mà quốc gia này truy tố đầu tiên về trò hối lộ nước ngoài thì đó là một việc xấu hổ vô cùng. Việc này được chính phủ , các ngân hàng trung ương và các công ty tiền tệ đối thủ  khắp thế giới theo dõi chặt chẽ. Đằng sau các cánh cửa khép kín của Ngân hàng Dự trữ Úc và các toà nhà chính phủ ở Canberra, các câu hỏi đang được đặt ra là làm thế nào, ai, điều gì và tại sao đối với vụ bê bối tham nhũng này.

Bộ Ngoại giao và Thương mại và Ủy ban Thương mại Úc nói riêng đang cố gắng chống chọi lại mọi hậu quả liên quan và đã tỏ ra xa lánh công ty mà họ hết lòng hỗ trợ suốt 13 năm qua.

Một cựu viên chức cao cấp của Austrade với sự hiểu biết gần gũi với các giao dịch của Securency nói với tờ The Age rằng: ”Giống như AWP hoặc BHP Billiton, Securency là một trong những khách hàng hàng đầu của chúng tôi. Chúng tôi đã được yêu cầu phải giúp đỡ Securency để họ có thể có được mọi cơ hội và để viết lên những thành tựu mà nó đạt được như là một câu chuyện thành công về xuất khẩu của Úc.”

Thật ngạc nhiên là một vụ bê bối với những tác động nghiêm trọng tới nước Úc, bao gồm cả sức ép phải tăng cường điều tra từ các quan chức Hoa Kỳ theo Đạo luật Chống Tham nhũng ở Nước ngoài (Foreign Corrup Practices Act) – vậy mà chỉ có sự im lặng từ Thống đốc Ngân hàng Dự trữ Úc (RBA) Glenn Stevens, Thủ tướng Kevin Rudd, Bộ trưởng Ngân khố Wayne Swan và Lãnh đạo phe đối lập Malcolm Turnbull. Những người khác đều nói rằng cuộc điều tra của Cảnh sát Liên bang Úc ngăn họ đưa ra những bình luận.

Ngược lại với những lời bình luận hàng ngày này và lời buộc tội tham nhũng trong số các bộ trưởng của Liên minh từ khi ông Rudd còn là chiếc ô che phủ cho vị ngoại trưởng trong suốt cuộc điều tra năm 2006 đối với việc Hiệp hội Lúa mì Úc (AWB) thanh toán $290 triệu trong những khoản tiền lại quả cho chế độ Saddam Hussein ở Iraq.

Đây là những gì ông Rudd cho biết khi ngoại trưởng lúc đó là Alexander Downer đề nghị ông bình tĩnh lại và chờ cho cuộc điều tra (Cole inquiry – Cuộc điều tra đối với các công ty của Úc trong chương trình đổi dầu lấy lương thực bên Iraq năm 2005) kết thúc trước khi đưa ra bản án.

“Nước Úc có những bổn phận quốc tế ở đây như trách nhiệm… sự thử thách của tôi đối với ông Downer hôm nay ở đây, người vẫn còn bị chôn vùi trong các hầm trú trên đồi Adelaide là bước ra để nói với người dân Úc chuyện này nên làm như thế nào cho đúng”. Chuyện này xảy ra vào tháng giêng năm 2006, khoảng 10 tháng trước khi Cole inquiry đưa ra kết luận.

”Công việc của chúng tôi như là trách nhiệm đối lập tại quốc gia này, đó là bảo đảm rằng tất cả những vấn đề có liên quan đến vụ bê bối không may này được đưa ra công chúng. Không phải chỉ đối với những người có liên quan đến Hiệp hội Lúa mì không thôi, mà còn liên quan đến những hành động, trách nhiệm, tội lỗi của cả chính phủ Howard.”

Trường hợp của Securency có nhiều điểm tương đồng với vụ bê bối của Hiệp hội Lúa mì Úc (AWB). Cả hai công ty đều bán sản phẩm biểu tượng của Úc. Cả hai đều được hưởng các mối quan hệ cao cấp đến hàng bộ trưởng và nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ nhất có thể có từ Bộ Ngoại giao và Thương mại (DFAT) và Uỷ ban Thương mại Úc (Austrade). Cả hai đều hoạt động trên các thị trường mà tham nhũng và hối lộ lan tràn.

Thế tại sao lại thiếu bình luận từ các nhà lãnh đạo chính trị của chúng ta? Câu trả lời ngắn gọn là sự lo sợ bị tội đồng loã. Thông thường một vụ bê bối tham nhũng liên quan đến một cơ quan chính phủ là một món quà cho phe đối lập. Nhưng nhiều thương vụ mua bán khả nghi đã xảy ra dưới thời chính phủ Howard và với sự hỗ trợ của các bộ trưởng cao cấp và các ban bệ mà họ kiểm soát. Vì vậy, có rất ít điểm trong phe Liên minh theo đuổi vấn đề.

Về phía đảng Lao động, chẳng có gì để đạt được bằng cách cho vụ này một chút không khí khi thực tế kinh doanh của Securency gây tranh cãi có tiếp tục kể từ khi ông Rudd lên nắm quyền tháng 11 năm 2007.

Chỉ có lãnh đạo của Đảng Xanh, Bob Brown – được thượng nghị sĩ Steve Fielding thuộc đảng Family First và thượng nghị sĩ Nick Xenophon thuộc phe độc lập hỗ trợ – đã gọi cho Thượng viện yêu cầm thẩm tra vai trò của Bộ Ngoại giao và Thương mại, không chỉ nói tới Ngân hàng Dự trữ Úc về việc giúp đỡ Securency khắp thế giới. Các nghị sĩ thuộc đảng Lao động và Liên minh đã bỏ phiếu chống lại việc làm của Đảng Xanh.

Không ai cho rằng các bộ trưởng hoặc các nhà ngoại giao đã biết được việc Securency trả một số tiền hoa hồng khổng lồ cho những người có liên quan tới chính trị hoặc bị cáo buộc hối lộ cho quan chức nước ngoài.

Tuy nhiên, các quan chức Úc và Bộ trưởng cũng đã biết khá rõ rằng công ty [Securency] đã tìm kiếm cơ hội làm ăn tại các quốc gia tham nhũng. Trong nhiều trường hợp, các đại sứ quán Úc chấp thuận hoặc giới thiệu các công ty địa phương nơi mình cho Securency.

Điều này chắc chắn sẽ được công ty và các quan chức điều hành đưa ra khi bị kết tội, nêu lên câu hỏi về mức độ thẩm định tính khả thi mà các quan chức Úc đã thực hiện.

Bằng chứng về mối quan hệ mật thiết giữa Securency với Bộ Ngoại giao và Thương mại có thể tìm thấy ở một số lĩnh vực. Ở Việt Nam, nơi mà công ty này bị cáo buộc là đã chi $5 triệu đô la cho một quan chức Việt Nam, lúc đầu do Ủy ban Thương mại Úc (Austrade) thiết lập các cuộc họp giữa doanh gia Hà Nội Lương Ngọc Anh và Securency.

Ở châu Mỹ Latinh, Paul Martins, một ủy viên cao cấp của Ủy ban Thương mại Úc ở Thành phố Mexico đã bỏ công việc của mình để trở thành Trưởng ban doanh thu của Securency ở châu Mỹ Latinh năm 2006-2007. Ông này bây giờ đã trở lại làm ủy viên thương mại cao cấp của Ủy ban Thương mại Úc ở Indonesia.

Tài liệu thu được qua luật về quyền tự do thông tin cho thấy đại sứ quán Úc tại Brazil đã cố gắng làm nhiều việc vào cuối thập niên 1990 để giúp Securency chiến đấu chống lại một chiến dịch báo chí chống tiêu cực liên quan đến chuyện tiền bạc, với các nhà ngoại giao đưa mẫu tiền giấy polymer cho các ban truyền hình địa phương để làm phóng sự.

Một lĩnh vực đáng nhận được giám sát của công chúng nhiều hơn đó là trình độ hiểu biết về các hoạt động của Securency trong Ngân hàng Dự trữ Úc. Một số cựu quan chức và các quan chức hiện tại của RBA, bao gồm các thành viên hội đồng, phê duyệt mô hình kinh doanh của Securency về việc chi trả cho các đại lý khoản tiền hoa hồng rất lớn nếu giành được hợp đồng.

“Mức độ chính trị của vụ bê bối này cần được giám sát trong quá trình điều tra của cảnh sát tại Úc và ở nước ngoài. Hậu quả ở đây là uy tín của Ngân hàng Dự trữ bởi vì các thành viên của Ban [Điều hành] nắm giữ các vị trí quan trọng trong việc cai quản các công ty con của mình”. Brown nói.

(Bản dịch do một bạn đọc của BS gởi tới)

Bản tiếng Việt © Ba Sàm 2009

* Mời xem thêm các bài trước:

351. Việt Nam hỗ trợ trong vụ việc Ngân Hàng Trung ương Úc

370. Tin tiếp về vụ tiền polymer liên quan VN

372. Các quan chức điều hành đã từ chức vì vụ in tiền tai tiếng

- AWB: Australia Wheat Board – Hiệp hội Lúa mì Úc

- DFAT: Department of Foreign Affair and Trade – Bộ Ngoại giao và Thương mại

- Austrade: Australian Trade Commission – Ủy ban Thương mại Úc.