The Christian Science Monitor

Việt Nam ăn, ngủ, và mơ mộng

trên những chiếc xe máy

Bằng chứng về bệnh loạn trí “mô-tô”: Một gia đình bốn người cưỡi trên một chiếc xe chạy quá tốc độ trong lúc cùng ăn một giỏ gà rán.

Bài của Patti McCracken, Cộng tác viên / Từ bản báo in, ra ngày 1-10-2008

Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam

Tôi đứng ngay bên ngoài cửa hàng, dựa vào khung cửa chờ giao nhận hàng. Trên bề mặt vỉa hè nứt nẻ trước mặt tôi là một người đàn ông ngủ ngay trên yên chiếc xe máy của ông, đôi cánh tay ông khoanh ngang trên ngực, chân ông duỗi dài gác lên tay lái xe. Bình tâm chìm vào trong giấc ngủ giữa ban ngày, ông bị vây bọc bởi những âm thanh điên cuồng chói tai trên đường phố, nơi có từng đàn xe máy khổng lồ đổ tới với trọng tải tối đa, lao nhanh theo đủ các hướng với đủ kiểu, chẳng quan tâm chú ý gì tới các bảng hiệu đi đường, đèn tín hiệu xe, hay thậm chỉ một chút ít trật tự.

Quan sát ông ta, theo cái cách không bị ảnh hưởng gì như thế, có lẽ ông có thể chợp mắt được giữa một cuộc loạn đả, tôi một lần nữa phải sững sờ bởi cảnh chợ vỡ tới quái dị của thứ văn hóa “mô-tô” ở Việt Nam này; một khung cảnh hỗn loạn ồn ào mà đơn giản chỉ là những âm thanh nhộn nhạo vô tội đối với cư dân địa phương.

Tôi phải trông chừng khi có vài chiếc xe máy vọt lên vỉa hè, lanh lẹ né tránh những đám người đi bộ và biến tuyến vỉa hè của thành phố này thành một làn đường nhỏ cho xe qua lại. Nổi lên trong dòng người xe chuyển động này là một tài xế “mô-tô” chất đầy trên xe những chiếc hộp đựng thiết bị máy tính, anh lạng lách vòng tránh người đàn ông đang ngủ và các thứ đồ trưng bày khác trên vỉa hè. Có vẻ như anh đang lái xe về phía cửa hàng tôi đang đứng. Tôi chợt tò mò, phân vân không biết khi nào thì tay tài xế này sẽ dừng xe, hay anh ta có dừng không. Tôi vội vàng đứng né sang một bên để nhường chỗ khi anh ta lựa thế đưa chiếc xe đến trước ngưỡng cửa, chỉ chớm vào bên trong cửa hàng y như một dấu chấm. Đối với một người ngoại quốc, hình ảnh này thật ngoạn mục. Còn người Việt Nam thì coi đó là một chuyện bình thường như hương vị vanilla người ta vẫn thường làm.

Với người Việt Nam, một chiếc xe máy không phải chỉ là một phương tiện giao thông, mà nó còn là một thứ chân tay nhân tạo được điều khiển bằng máy móc. Một bức thảm biết bay. Một chiếc phản lực cơ cá nhân, có thể đưa họ đi từ những căn phòng khách (nơi mà nhiều người dùng chứa xe máy luôn) tới ngưỡng cửa của bất cứ ngôi nhà nào. Chân cẳng là những thứ hỗ trợ cho việc di chuyển, chỉ được sử dụng như là một phương sách cuối cùng.

Và những chiếc mô tô nhung nhúc chạy qua các con phố và lao lên những vỉa hè, len lỏi và nhấn còi, né tránh và quay ngoắt, thường vụng về cùng với những thứ như là tấm kính, cánh cửa, các đồ dùng trong gia đình, và thậm chí kéo theo sau cả những thiết bị sân khấu.

Số lượng xe máy đang tiếp tục tăng lên tại Việt Nam và giờ đây nó xấp xỉ 20 triệu chiếc, theo như Ngân hàng Thế giới cho biết. Thành phố Hồ Chí Minh (trước đây gọi là Sài Gòn) có 3 triệu chiếc – cứ khoảng hai người thì có một chiếc xe máy. Không còn nghi ngờ gì nữa, phần lớn nhất trong số xe máy di chuyển trên đường phố Việt Nam được gọi là “mô tô”, là thứ mô tô cỡ nhỏ dung tích máy từ 50 đến 400cc.

…

Tôi đã có chuyến viếng thăm lần đầu và lưu lại khá lâu ở VN cách đây hơn ba năm. Ngày qua ngày, tôi có thể ngắm nhìn – qua cửa sổ taxi – cái sân khấu xoay vần đến chóng mặt của xe cộ lưu thông trên phố. Từ nơi ẩn nấp trên băng ghế sau, tôi có thể ghi chép chút ít cho mình về những chiếc xe hai – và ba bánh – qua lại quanh mình, kéo theo hàng hóa – những chiếc xích lô chở đầy dừa; những chiếc xe đạp cũ kỹ phồng lên với những giỏ thịt tươi sống; các tài xế xích lô dận lên bàn đạp với những sợi xích bánh răng quá khổ; và hết lượt xe máy này đến xe máy khác chở nặng trĩu những chiếc tủ sách lớn cỡ 2 mét, các dàn máy nghe nhạc, tủ lạnh, những chiếc thang gấp, TV, những giỏ cần xé gà đã vặt lông, những thùng nhựa đựng cá sống, và những vỏ ruột xe.

Những siêu người hùng giao hàng này có thể chuyên chở được các bộ phận của những tòa nhà cỡ nhỏ trên một thứ không lớn hơn chiếc xe Vespa. Những chiếc xe hơi có thể bò một cách khó khăn dọc theo các con phố đông nghẹt của thành phố, thế nhưng cả dòng sông những mô tô và các loại xe cộ đã được cải biến cuộn chảy mau lẹ xung quanh chúng. Qua tầm nhìn của mình từ trong taxi, tôi cảm thấy như mình là một khán giả bị rơi tõm vào giữa một đám diễu hành.

Một cảnh báo của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đọc nghe như là một bản tin toàn những điều cấp bách, nó nhắc nhở người Mỹ hãy đề phòng những chiếc xe máy nguy hiểm không được điều khiển cẩn thận: “Dòng xe cộ di chuyển về bên phải, tuy nhiên nhiều lái xe thường chạy theo hướng ngược chiều với người khác. Còi xe được sử dụng liên tục, thường là không có lý do gì rõ ràng. Bên ngoài các thành phố, gia súc lấn phần đường của xe cộ. Những người lái xe không tuân thủ các nguyên tắc giao thông căn bản và có rất ít thái độ tôn trọng luật giao thông … hầu hết người Việt Nam dùng xe máy; thường thì cả một gia đình cưỡi trên một chiếc xe.”

Gần cuối những tuần đầu tiên ở Việt Nam này, người thông dịch của tôi, anh Thiên, đã thuyết phục tôi rằng yên tâm để anh ta chở tôi trên chiếc xe gắn máy của mình.

“Trời đang mưa. Và chỉ cách đây hai đường phố thôi,” anh nói. “Ông đừng lo, tôi lái xe chậm thôi.”

Tôi nhổm lên và túm chặt vai anh. Trước khi Thiên lái xe đi được khoảng nửa thước, chúng tôi bị chặn ngang bởi một chiếc mô tô đang đổi hưởng rẽ vào một con đường trước mặt. Không có gì ghê hơn là sự va chạm của những bánh xe, và cả hai người cầm lái đều gật đầu với nhau một cách lễ phép trước khi người thứ hai vội vã đi luôn, lẩn vào làn sóng xe cộ đang đến gần.

“Không sao, không sao,” Thiện nói, cố trấn an tôi lần nữa. Tôi lại nắm chặt hơn.

Mặc dù các thành phố đã thống kê một con số đáng kể các vụ tai nạn, song tai nạn trên các đường cao tốc của nước này thậm chí tệ hơn. (80% các vụ tai nạn giao thông trên thế giới xảy ra ở Đông Nam Á, theo số liệu của Tổ chức Y tế Thế giới).

Tuy vậy, người Việt Nam vẫn có vẻ như không bận tâm về điều này. Nổi đam mê cuồng nhiệt của họ đối với xe máy vẫn còn cùng với thói phóng túng cảm tử như các phi công phong thần trước những luật lệ và an toàn giao thông. Cuối năm ngoái, một quy định bắt đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy đã có hiệu lực. Trước đó, việc nhìn thấy một chiếc mũ bảo hiểm ở đây cũng tựa như phát hiện một con cá sấu Mỹ ở Bắc Cực. Và mặc dù các công dân tuân theo quy định này, vẫn có một tâm lý ác cảm với việc đội mũ xe máy. Đó là lý do vì sao họ lại gọi chúng một cách nhạo báng là nồi cơm điện.

…

Kể từ chuyến viếng thăm Việt Nam đầu tiên đó, tôi đã trở lại đây vài lần. Một buổi chiều tháng Sáu, tôi bước ra khỏi khách sạn của mình và nhận thấy một vị khách người Úc đang ngồi bên bậc cửa ngắm nhìn đường phố.

“Thú vị quá, hả?” tôi hỏi khi nhận ra cái vẻ mơ màng của ông ta trước dòng người xe chuyển động trên đường.

“Không thể tin nổi. Thật là kinh ngạc,” ông nói. “Tôi đã có những kế hoạch đi ra ngoài tối nay, nhưng, tôi sẽ không đi đâu nữa cả. Tôi đã ngồi đây hơn một tiếng đồng hồ rồi và đúng là tôi không thể rời mắt khỏi cái cảnh này được.”

Tôi bước nhanh vượt qua trước mặt ông khách người Úc đang quá ngạc nhiên mà không nói được tiếng nào và nhân tiện vẫy luôn một gã xe ôm. Anh ta rồ máy, vọt lên vỉa hè và hãm xe đúng sát giày của tôi. Lối phục vụ ngay trước mũi ngón chân đó muốn cho thấy anh ta đang mở rộng năng lực phục vụ theo kiểu ở các siêu cường quốc đối với tôi, đảm bảo để cho tôi không phải bước thêm một bước không cần thiết nào nữa. Tôi nhảy lên xe, thắt dây đeo trên cằm cho cái “nồi cơm điện” của mình và chúng tôi lên đường.

Tôi không hiểu nó tới từ đâu, cái ước muốn tự ném mình vào trong sự ồn ào vô trật tự đầy hứng khởi này. Thế nhưng nó xảy ra trong cuộc hành trình thứ hai của tôi tới Việt Nam, trong một chuyến trở về giữa đêm khuya trên xe máy được một anh bạn nhà báo mời. Nó có vẻ không được lịch sự khi nói lời từ chối. Và quá là hấp dẫn khách du lịch và người ngoại quốc, và đáng sợ để gọi một chiếc xe taxi một lần nữa. Và bản hợp xướng của các cư dân địa phương đã khích lệ tôi để quyết định chấp thuận. “Không phải lo! Chúng tôi sẽ chăm sóc ông!” họ reo lên.

Và tôi đã nhanh chóng cảm thấy bớt căng thẳng để được thanh thản trên những khúc vỉa hè huyên náo, nơi diễn ra những cảnh ăn uống, đánh bài, nhậu nhẹt, mơ mộng hão huyền, tán gẫu, sửa chữa đồ đạc, âu yếm nhau, ngủ, cắt tóc, và ngồi lê đôi mách.

Khi đi bộ, tôi cảm thấy như một kẻ đang vượt qua một căn phòng khách hết sức đông đúc. Khi đi xe máy, tôi bắt đầu bớt phải ôm chặt người cầm lái. Bộ dạng của tôi đã bớt cứng nhắc hơn. Tôi không còn gắng sức lội ngược dòng, thú vui của tôi khi ngồi phía sau xe máy với cảm giác y như đi trong vùng mắt bão. Tôi bắt đầu chọn ngồi xe máy đi bất cứ khi nào có thể. Tôi dọc ngang thành phố bằng xe ôm, đúng ra là thêm một món hàng nữa đang được chở ngang thành phố. Nhưng thứ hàng hóa đó là tôi. Tôi gia nhập vào đám đông dân chúng. Tôi cũng giống như chúng tôi.

Vèo vèo dọc theo con phố, tôi ngắm nhìn khi những gã đi xe máy vọt qua tôi. Tôi bắt đầu ghi chú bằng giấy bút, kìa đàng sau một chiếc xe gắn máy, những gì tôi nhìn thấy đang chuyển động: một gia đình bốn người trên một chiếc xe máy lượn quanh với một thùng gà rán, một chồng hoa tang lễ được chở đi, một chàng lái xe máy với một thùng tôm sống khổng lồ kẹp giữa hai đùi anh ta.

Tôi quay phim video trong khi anh chàng xe ôm quay ngoắt 180 độ giữa dòng xe cộ đang đi tới trên một cây cầu, rồi tôi tua băng lại để xem cảnh vừa quay, trong khi những chiếc xe máy khác vèo vèo sát bên cạnh làm tôi phải khép chặt hai gối lại.

Nhìn lại quá khứ, tôi phát hoảng về mối nguy hiểm mà mình vừa trải qua. Việc đưa số phận mình ra cho kẻ khác định đoạt đem tới nhiều điều hơn là một mạo hiểm nho nhỏ.

Giờ đây, nằm gác trên một cái bệ lò sưởi trong phòng làm việc của tôi với một nửa cái thế giới bên ngoài là chiếc mũ bảo hiểm. Thỉnh thoảng tôi lại nhấc nó lên và thử đội, khoe nó với bạn bè và kể cho họ nghe những câu chuyện trên đường. Tôi và bộ trang phục người hùng thượng hạng, đều nép mình an toàn trong nhà.

Hiệu đính: Blogger Trần Hoàng

Bản tiếng Việt © Ba Sàm 2008