GlobalPost
Việt Nam: Hành hạ thể xác những con gấu 
“Các chủ trang trại” khắp vùng Nam Á thực hiện việc buôn bán đáng kinh tởm những túi mật gấu, thứ được định giá do chất mật đắng trong đó.
Joel Elliot – Viết riêng cho GlobalPost
Ngày 15-2-2010
HÀ NỘI, Việt Nam – Một con gấu ngựa cái trưởng thành, rõ ràng là bị tiêm thuốc mê, đang nhìn chòng chọc với cặp mắt lờ đờ từ bên trong “chiếc cũi chật chội” giam hãm nó – một cái chuồng quá nhỏ nên nó không thể đứng trên cả bốn chân, đành đứng trên hai chân sau.
Dù thế nào đi nữa thì nó cũng không làm được điều đó trong điều kiện khủng khiếp của mình.
Cứ hàng tháng, hàng tuần, hay thậm chí là hàng ngày, người chủ của nó đến tiêm thuốc cho nó, thông thường nhất là loại thuốc gây mê thú y (công thức C13H16CINO) – được các bác sĩ thú ý sử dụng một cách hợp pháp để gây mê cục bộ cho đối tượng nào đó, nhưng cũng được những kẻ hiếp dâm dùng một cách phi pháp với cùng mục đích – và đâm nó nhiều lần bằng một ống tiêm dài để tìm túi mật và hút dung dịch mật ra.
Các nhà hoạt động bảo vệ động vật cho biết sự phổ biến của trò đó, trong lúc những con gấu vừa nhai bàn chân mình vừa rên rỉ, đã gia tăng nhanh suốt cả thập niên này. Thế nhưng việc đột kích vào các trang trại để cứu lũ gấu, và cố gắng giáo dục công chúng, họ hy vọng sẽ hạn chế được hành động khai thác mật gấu ở các trang trại.
“Các chủ trại” khai thác mật đã mời chào dịch vụ rút mật ngay tại chỗ và bán với giá thấp hơn 2 đô la một centimet khối. Những người bào chế thuốc Bắc cổ truyền (thuốc Tàu) khẳng định rằng thành phần của nó có thể chữa khỏi một loạt các chứng bệnh, bao gồm bệnh trĩ và mù lòa.
Nhiều con gấu to bằng hoặc hơn một người đàn ông, mà khi sống trong điều kiện tự nhiên nó sẽ di chuyển hàng dặm mỗi ngày, giờ thì nó húc đầu vào những thanh chắn của chiếc lồng chật hẹp, hoặc gặm những thanh sắt, lắc lư từ bên này qua bên kia hay rống lên với những người tới thăm. Chúng bị rụng lông và răng, và khi đem so sánh với những con gấu được sống trong môi trường thuận lợi hơn thì dường như ở đây là loại gấu mắc chứng điên loạn.
Ngay cả những con gấu trong các trang trại lấy mật đó có vẻ không bị thương nhưng cũng không khỏe, và hầu hết các túi mật của chúng đã bị lấy đi sau khi được cứu thoát, theo lời ông Tuân Bendixsen, Giám đốc Quỹ Động vật châu Á tại Việt Nam.
“Chúng tôi đã phát hiện ra rằng, với 80 hay 90% số gấu trong các trang trại, các túi mật của chúng không bị hủy hoại, nhưng đều trong tình trạng vô dụng,” ông Bendixsen cho biết. “Anh đâm nó quá nhiều lần trong cùng một vị trí, anh hủy hoại gan của nó, anh hủy hoại mật, và nó để lại vết sẹo”.
Ông Bendixsen nói đây là cuộc sống hàng ngày của khoảng 14.000 con gấu ngựa trên khắp Nam Á – gần một nửa số gấu loại này còn sót lại được tổ chức International Union for the Conservation of Nature liệt kê thuộc diện đang bị đe dọa. Hoạt động khai thác mật gấu là bất hợp pháp tại hầu hết các quốc gia, trong đó có Việt Nam. Thế nhưng nó vẫn tồn tại dai dẳng ở đây và Ấn Độ, Hàn Quốc, Trung Quốc, Lào và Cambodia, nơi mà các phòng khám Trung y dược có nhu cầu mạnh, và là nơi mà các giới chức địa phương hiếm khi thực thi luật pháp một cách nghiêm túc.
Các tổ chức nhân đạo như Animals Asia đang làm việc với chính phủ Việt Nam và Trung Quốc để cố gắng triệt tận gốc hoặc giảm bớt hoạt 
động khai thác mật gấu. Cho tới nay, tổ chức này cho biết họ đã cứu được 219 con gấu tại Trung Quốc và 48 con tại Việt Nam, đưa gấu Việt Nam tới một nơi nuôi dưỡng mới, rộng 12 hecta thuộc Vườn Quốc gia Tam Đảo, đầy đủ những thiết bị như vòng dây đu có treo bánh xe ở ngoài trời, đồ chơi bằng tre và một suối nước.
Vào thời điểm này, 18 con gấu mà tổ chức Animals Asia đã cứu được vài tuần trước gần Thành phố Hồ Chí Minh (Sài Gòn) và đã chuyển tới Hà Nội để chờ kiểm dịch, nơi chúng sẽ sinh sống cho tới khoảng đầu tháng ba. Thậm chí trong thời gian kiểm dịch, sự khác thường trong hành vi của chúng là đáng chú ý, bác sĩ thú y của Animals Asia, Kirsty Officer cho biết.
“Lần đầu tiên khi chúng tới đây, nhiều con không quen được với những người xung quanh [những người không phải đến để rút mật của chúng], cho nên chúng tấn công bất cứ ai tới gần”, ông Officer kể. “Nhưng trong vài tuần, chúng đã yên ổn ngồi trong chuồng của mình để đợi nhận một bữa ăn ngon lành”.
Song việc giải thoát đã trở nên quá muộn cho Raspberry, một con gấu đực trưởng thành, với những bộ phận trên cơ thể đầy những vết mưng mủ và sẹo, có nghĩa là gan và túi mật của nó đều bị sưng to. Các bác sĩ thú ý đã cố gắng cứu nó, những không có kết quả.
“Vùng bụng của Raspberry là một mớ bầy nhầy bị nhiễm trùng dẫn đến hoại tử”, bà Heather Bacon, một bác sĩ thú ý khác thuộc Animals Asia, cho biết. “Các bộ phận trên cơ thể nó rõ ràng là đã bị hoại tử. Vậy mà mật lẫn mủ trên cơ thể nó vẫn đang được hút ra để đem bán cho khách hàng.”
Vậy liệu có loại thuốc nào có giá trị chữa bệnh như thứ thuốc mà Trung y dược nhận là có khả năng chữa bệnh từ mật gấu?
Đúng và không đúng, ông Bendixsen nhận xét. Loại hoá chất có giá trị nhất trong mật gấu là loại UCDA, hay còn gọi là acid ursodeoxycholic, loại được sử dụng ở Hoa Kỳ và các nước khác để chữa trị một số bệnh về gan. Tuy nhiên, một lượng lớn các chất cũng có những thuộc tính tương tự, và chúng có sẵn (không cần phải lấy từ mật gấu: người dịch).
Các cuộc phỏng vấn những người bán hàng dược thảo trong khu buôn bán ở Hà Nội không thể kết luận được thực tế là liệu những cuộc vận động giáo dục công chúng có thành công trong việc giảm bớt nhu cầu hay không, khi những người buôn bán chỉ muốn mua bán trao đổi hoặc là muốn được thoát khỏi mấy tay nhà báo.
Animals Asia không có khả năng giải thoát tất cả 4.000 con gấu bị giam cầm tại Việt Nam, ông Bendixsen cho biết, nhưng các sở thú ở Mỹ thì hân hạnh được tiếp nhận chúng.
“Anh chỉ phải thuyết phục chính phủ Việt Nam thôi”, ông nói cùng với một nụ cười.
Hiệu đính: Ngọc Mai
